Computational Dialectics

II. Diyalektikten ne alıyoruz, ne almıyoruz?

4. Hegel: belirlenim, sınır ve olumsuzlama

Kaynak / fikir

Hegel'den aldığımız en temel koruma, bir belirlenimin yalnız “pozitif özellik” olmadığıdır. Bir şeyin ne olduğu, çoğu zaman sınırları ve başka belirlenimlerle ilişkisi içinde anlam kazanır. Ayrıca her farklılık çelişki değildir; diyalektik dışarıdan rastgele karşıtlık üretme tekniği değildir.

Computational çeviri

Makine açısından bunun en muhafazakâr karşılığı şudur: bir bilgi parçasını yalnız özellik = değer biçiminde değil, hangi koşul, zaman, kapsam, ilişki ve referans çerçevesinde geçerli olduğuyla birlikte temsil etmeyi deneyebiliriz.

Bir revizyon da her zaman eski=false, yeni=true biçiminde olmak zorunda değildir. Bazen eski belirlenim daraltılmalı, başka bir ilişkiye bağlanmalı veya daha geniş bir süreç içinde yeniden konumlandırılmalıdır.

Bu Hegel'in mantığının neural formülü değildir. Hegel'den hareketle kurduğumuz test edilebilir bir computational köprüdür.

5. Marx: ilişki, tarihsel kapsam ve düşüncede somut

Kaynak / fikir

Marx'ın yöntem tartışmalarında iki fikir bizim için özellikle önemlidir. Birincisi, soyutlamalar yararlıdır fakat tarihsel ve ilişkisel farkları silerse zamansız yasalar gibi görünmeye başlayabilir. İkincisi, “somut” çok fazla ayrıntı demek değildir; çoklu belirlenimlerin ilişkili birliğidir.

Bu ayrım toplumsal ilişkiler için özellikle önemlidir. Örneğin “işçi”, “ücret”, “sermaye”, “verimlilik” veya “fiyat” birbirinden kopuk etiketler değildir. Anlamları, belirli tarihsel ve toplumsal ilişkiler içinde ortaya çıkar. Aynı terim farklı toplumsal yapılarda farklı bir işlev görebilir.

Computational çeviri

Bir model için bunun olası karşılığı, olayları yalnız özellik listeleri halinde tutmak yerine ilişkisel ve süreçsel bağları da state'in parçası yapmaktır. Ayrıca iki ayrı sıralamayı karıştırmamak gerekir:

• olayların tarihsel/kronolojik sırası;
• açıklamanın yapısal veya nedensel bağımlılık sırası.

Bir sistem bir olguyu açıklarken önce temel ilişkiyi, sonra aracı mekanizmaları anlatabilir. Bu, o ilişkinin tarihsel olarak ilk ortaya çıkan şey olduğu anlamına gelmez.

Toplumsal bağlam neden zor?

Toplumdaki ilişkileri “hesaplamak”, insanları birkaç sayıya indirgemek demek değildir. İddiamız bundan çok daha sınırlıdır: belirli bir analizde hangi aktörlerin, kuralların, maddi koşulların, teşviklerin, bağımlılıkların ve tarihsel kapsamların birbirini nasıl koşulladığına dair açık ve revize edilebilir bir temsil kurulabilir mi?

Örneğin üretkenlik artışı ile çalışma süresinin neden otomatik olarak azalmak zorunda olmadığını anlamak için yalnız iki sayıyı korele etmek yetmez. Mülkiyet, ücret ilişkisi, pazarlık gücü, rekabet, yatırım ve üretim kararlarının hangi bağlar üzerinden sonucu ürettiğini ayrı hipotezler halinde kurmak gerekebilir. Sistem bu ilişkileri ideolojik bir sonuç ezberlemek için değil, rakip açıklamaların hangi gözlem veya müdahaleyle ayrışacağını göstermek için kullanmalıdır.

6. İlyenkov: kavram, soyutlama ve somutun yeniden kuruluşu

Kaynak / fikir

İlyenkov çizgisinde kavram, yalnız bir kelime veya ortak özellikler listesi değildir. Soyutlama bir ilişkiyi geçici olarak ayırabilir; fakat dışarıda bıraktığı belirlenimleri unutursa sahte bir evrensellik üretir. Düşüncede somut ise çok sayıda bilgi parçasının yığılması değil, ilişkili bütünün yeniden kurulmasıdır.

Çelişki de otomatik bir “sentez üret” komutu değildir. Mevcut kavram sisteminin yetersizliğini görünür kılan bir araştırma problemi olabilir.

Computational çeviri

Buradan dört güçlü ama henüz tamamen kanıtlanmamış mekanizma hipotezi çıkarıyoruz:

1. Abstraction ledger: Sistem bir ilişkiyi yalıttığında hangi koşulları dışarıda bıraktığını ve hangi durumda yeniden hesaba katılması gerektiğini izleyebilir.
2. Rival reconstruction: Kanıt tek bir açıklamayı zorunlu kılmıyorsa davranışsal olarak farklı birden fazla yeniden kurulum tutulabilir.
3. Representation revision: Yeni kanıt yalnız değeri değil, kavramın veya ilişkinin binding/decomposition yapısını değiştirebilir.
4. Concrete reconstruction: Açıklama, yalnız daha fazla ayrıntı değil; ilgili parçaların hangi üretici/yeniden üretici süreç içinde birbirini koşulladığını göstermelidir.

Bugün bunların tümü çalışan bir core olarak mevcut değildir. D1-B yalnız üçüncü maddenin dar bir alt problemini — selective relational representation revision — sınamaktadır.

---